عدد ظرفیت دو دستگاه سرمایشی ممکن است یکسان باشد، اما در قبض برق تفاوت واقعی خود را نشان می دهند. دلیل این تفاوت را باید در راندمان انرژی آن ها جست وجو کرد؛ موضوعی که یکی از معیارهای مهم سنجش آن، ضریب EER است. بررسی EER در سیستم های سرمایشی کمک می کند مشخص شود یک دستگاه در برابر برق مصرفی خود چه مقدار سرمایش ایجاد می کند و آیا انتخاب آن از نظر مصرف انرژی منطقی است یا خیر. این شاخص به خصوص هنگام مقایسه فن کویل، چیلرها و سایر تجهیزات تهویه مطبوع اهمیت دارد.
ضریب EER چیست؟
EER مخفف عبارت Energy Efficiency Ratio و به معنای نسبت بهره وری انرژی است. این شاخص رابطه میان ظرفیت سرمایشی دستگاه و توان الکتریکی مصرفی آن را نشان می دهد. به بیان ساده، EER مشخص می کند سیستم سرمایشی با مصرف مقدار مشخصی برق، چه میزان ظرفیت برودتی تولید می کند. هرچه EER یک دستگاه بیشتر باشد، دستگاه برای ایجاد مقدار مشخصی سرمایش به برق کمتری نیاز دارد. بنابراین هنگام مقایسه دو سیستم با ظرفیت و شرایط آزمون یکسان، عدد EER بالاتر معمولا نشان دهنده راندمان انرژی بهتر است.
EER در سیستم های سرمایشی بیشتر برای تجهیزاتی معنا دارد که خود دارای سیکل تبرید هستند؛ مانند کولر گازی، اسپلیت، مینی چیلر، چیلر تراکمی و روفتاپ پکیج. در این تجهیزات، کمپرسور بخش قابل توجهی از برق سیستم را مصرف می کند و به همین دلیل عملکرد آن نقش مهمی در راندمان دستگاه دارد.
EER چگونه محاسبه می شود؟
برای محاسبه ضریب EER باید ظرفیت سرمایشی و توان الکتریکی مصرفی دستگاه مشخص باشد. ظرفیت برودتی در تعریف متداول این شاخص بر حسب BTU/h و توان ورودی بر حسب وات (W) در نظر گرفته می شود. نسبت این دو مقدار، EER دستگاه را مشخص می کند. فرمول آن به شکل زیر است.
EER = ظرفیت سرمایشی دستگاه (BTU/h) ÷ توان الکتریکی مصرفی (W)
بنابراین EER این دستگاه 12 است. حال اگر دستگاه دیگری با همان ظرفیت 24000 BTU/h فقط 1600 وات مصرف کند، EER آن به 15 می رسد. در شرایط آزمون مشابه، دستگاه دوم از نظر مصرف انرژی عملکرد بهتری دارد.
محاسبه مصرف برق دستگاه با استفاده از EER
از همین رابطه می توان برای تخمین توان مصرفی نیز استفاده کرد. اگر ظرفیت سرمایشی و مقدار EER را بدانیم، توان الکتریکی تقریبی دستگاه از تقسیم ظرفیت بر EER به دست می آید. برای نمونه، اگر ظرفیت یک دستگاه 72000 BTU/h و EER آن 12 باشد:
72000 ÷ 12 = 6000 W
در نتیجه توان مصرفی آن در شرایطی که EER اعلام شده برای آن محاسبه شده، حدود 6 کیلووات خواهد بود. البته مصرف واقعی می تواند تحت تأثیر دمای محیط، میزان بار برودتی، تنظیمات سیستم، نوع کمپرسور و شرایط نصب تغییر کند.
EER بالا چه معنایی دارد؟
بالا بودن EER در سیستم های سرمایشی به این معناست که دستگاه نسبت به انرژی الکتریکی دریافتی، ظرفیت سرمایشی بیشتری ایجاد می کند. با این حال، برای مقایسه دو محصول نباید تنها عدد EER را بدون توجه به شرایط اندازه گیری در نظر گرفت. مهم ترین نتیجه EER بالاتر، کاهش مصرف انرژی برای تامین سرمایش یکسان است. این موضوع به خصوص در ساختمان هایی که سیستم تهویه مطبوع ساعت های طولانی فعالیت می کند، می تواند تأثیر قابل توجهی بر هزینه برق داشته باشد.
راندمان بهتر همچنین می تواند ظرفیت الکتریکی مورد نیاز پروژه را کاهش دهد. در پروژه های تجاری، اداری یا صنعتی که چندین دستگاه سرمایشی به طور هم زمان فعالیت دارند، همین تفاوت راندمان در مقیاس بزرگ به مقدار قابل توجهی از مصرف انرژی تبدیل می شود. البته EER بالا به تنهایی تضمین کننده عملکرد مطلوب نیست. انتخاب ظرفیت نامناسب، نصب غیراصولی، کثیف بودن مبدل های حرارتی، جریان هوای ناکافی یا نگهداری نامناسب می تواند باعث شود عملکرد واقعی سیستم با مقدار اعلام شده در کاتالوگ متفاوت باشد.
تفاوت EER و SEER چیست؟
EER و SEER هر دو برای بررسی بهره وری انرژی تجهیزات سرمایشی استفاده می شوند، اما شرایط اندازه گیری آن ها متفاوت است. EER عملکرد سیستم را در یک شرایط آزمون مشخص نشان می دهد، در حالی که SEER دید گسترده تری از عملکرد دستگاه در طول فصل سرمایش ارائه می کند.
SEER مخفف Seasonal Energy Efficiency Ratio است. در محاسبه این شاخص، عملکرد سیستم در مجموعه ای از دماها و شرایط کاری در نظر گرفته می شود. بنابراین SEER بیشتر نشان می دهد دستگاه در طول یک فصل و با تغییر بار سرمایشی چه راندمانی خواهد داشت.
EER را می توان تصویری از عملکرد دستگاه در یک نقطه کاری مشخص دانست، در حالی که SEER تصویری فصلی از راندمان ارائه می کند. به همین دلیل ممکن است دو دستگاه EER نزدیک به یکدیگر داشته باشند، اما به دلیل عملکرد متفاوت در بار جزئی، مقدار SEER آن ها یکسان نباشد.
EER مهم تر است یا SEER؟
هیچ کدام از این دو شاخص در همه شرایط جای دیگری را نمی گیرد. اگر هدف بررسی عملکرد دستگاه در یک شرایط مشخص و بار نسبتا بالا باشد، EER معیار مفیدی است. در مقابل، برای تخمین بهره وری دستگاه در طول یک فصل با دما و بار متغیر، SEER اطلاعات کاربردی تری ارائه می دهد.
در تجهیزاتی با کمپرسور دور متغیر یا فناوری اینورتر، راندمان در بارهای جزئی اهمیت زیادی پیدا می کند؛ بنابراین شاخص های فصلی می توانند تصویر واقعی تری از مصرف انرژی سالانه ارائه دهند.
تفاوت EER و COP چیست؟
COP یا Coefficient of Performance یکی دیگر از شاخص های رایج در صنعت تبرید و تهویه مطبوع است. این ضریب نیز نسبت خروجی مفید سیستم به انرژی ورودی را نشان می دهد، اما معمولا ظرفیت و توان در آن با واحدهای یکسان بیان می شوند. برای حالت سرمایشی، COP از تقسیم توان سرمایشی بر توان الکتریکی ورودی به دست می آید. از آنجا که EER متداول از BTU/h برای ظرفیت و وات برای توان استفاده می کند، میان این دو شاخص رابطه تقریبی زیر برقرار است:
EER = 3.412 × COP
برای مثال، COP سرمایشی 3 تقریبا معادل EER برابر با 10.24 است.
نکته مهم این است که هنگام مطالعه کاتالوگ چیلرها باید به واحد شاخص اعلام شده توجه کرد. اگر راندمان به صورت kW سرمایش به kW برق بیان شده باشد، مقدار حاصل در واقع یک نسبت بدون بعد و مشابه COP سرمایشی است و نباید بدون بررسی واحدها مستقیما با EER مبتنی بر BTU/h/W مقایسه شود.
هنگام خرید کولر گازی یا چیلر به EER چگونه توجه کنیم؟
بررسی EER در سیستم های سرمایشی می تواند مقایسه میان مدل های مختلف را ساده تر کند، اما بهتر است این عدد در کنار سایر مشخصات فنی دیده شود. ابتدا باید ظرفیت دستگاه متناسب با بار برودتی ساختمان انتخاب شود؛ زیرا حتی یک دستگاه با راندمان بالا نیز در صورت انتخاب ظرفیت نادرست، عملکرد اقتصادی مناسبی نخواهد داشت.
نوع کمپرسور، راندمان در بار جزئی، شرایط اقلیمی محل نصب، دمای طراحی، نوع مبرد، کیفیت مبدل های حرارتی و میزان ساعات کارکرد سالانه نیز باید بررسی شوند. در چیلرها شاخص هایی مانند COP، راندمان در بار جزئی و داده های عملکردی سازنده نیز برای انتخاب نهایی اهمیت دارند.
همچنین هنگام مقایسه دو دستگاه باید اطمینان حاصل کرد که اعداد راندمان تحت استاندارد و شرایط آزمون قابل مقایسه اعلام شده اند. مقایسه دو عدد EER که در شرایط متفاوت اندازه گیری شده اند، می تواند نتیجه اشتباهی ایجاد کند.
با این حال، انتخاب سیستم سرمایشی نباید فقط براساس یک عدد انجام شود. ظرفیت مناسب، شرایط آب و هوایی، ساعات کار، نوع کمپرسور، راندمان فصلی و کیفیت طراحی و اجرای سیستم نیز بر هزینه واقعی بهره برداری اثر دارند. در سیستم های چیلر و فن کویل نیز EER عمدتا برای تجهیز تولیدکننده سرمایش یعنی چیلر یا برای ارزیابی کل سامانه مطرح است و فن کویل به تنهایی معمولا با این شاخص سنجیده نمی شود. در نتیجه، شناخت دقیق EER در سیستم های سرمایشی کمک می کند اعداد کاتالوگ را درست تر تفسیر کرده و میان گزینه های مختلف، انتخاب آگاهانه تری داشته باشید.
بیشتر بخوانید
سوپرهیت و ساب کولینگ چیست؟ معرفی کامل
ظرفیت چیلر چیست؟ تعیین ظرفیت چیلر چگونه انجام می گیرد؟
بهترین چیلرها برای مناطق گرم و مرطوب کشور ایران
ظرفیت اسمی و واقعی چیلر چیست و چه تفاوتی دارند؟
